Τρίτη, 4 Απριλίου 2017

Μια φορά και ένα καιρό σε μια χώρα φανταστική... - Οι ελληνικές χρεοκοπίες και το... μέλλον της χώρας






 Η κρίση ανέδειξε τις ανισορροπίες της ελληνικής οικονομίας και τις ανεπάρκειες δεκαετιών της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής ‘καμουφλαρισμένα’  μέσω ενός αυξανόμενου δανεισμού δημιουργώντας –για μία ακόμα φορά- το δραματικό αδιέξοδο της ελληνικής οικονομίας.




Άρθρο του τραπεζικού, MSc, Πέτρου Βαρβιτσιώτη
 

Η αναταραχή των χρηματοπιστωτικών αγορών το 2007 και το 2008 με αφετηρία τα ενυπόθηκα δάνεια χαμηλής εξασφάλισης στις ΗΠΑ συνεχίζεται ως τις μέρες μας θέτοντας σοβαρά ερωτήματα αναφορικά με τον τρόπο λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, τις αρχές που το διέπουν καθώς και το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας.

 


Η αρχική αναταραχή εξελίχθηκε σε χρηματοοικονομική κρίση η οποία μεταφέρθηκε και στην «πραγματική» οικονομία πλήτοντας το πλήθος των αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων κρατών. 


Έτσι, δημιουργηθήκανε οι προϋποθέσεις να γίνουν ορατά τα προβλήματα συνοχής της Ευρωζώνης όπου οι υπάρχοντες κανόνες λειτουργίας χαρακτηρίζονται από την ανυπαρξία μηχανισμών αντιμετώπισης των κρίσεων. 


Η Ευρωζώνη αρχίζει σιγά-σιγά να μπαίνει στο επίκεντρο των χρηματοοικονομικών αναλύσεων καθώς ήταν ολοφάνερο το έλλειμμα δημοσιονομικής πειθαρχίας όπως και το έλλειμμα ομοιομορφίας στη δομή των οικονομιών που την απαρτίζουν. 


Η αρχική τραπεζική κρίση απέκτησε διαστάσεις μακροπρόθεσμου χαρακτήρα και μεταλλάχτηκε σε κρίση χρέους  που άγγιξε όλη σχεδόν την Ευρωζώνη και ειδικότερα την Ελλάδα. 


Η κρίση ανέδειξε τις ανισορροπίες της ελληνικής οικονομίας και τις ανεπάρκειες δεκαετιών της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής ‘καμουφλαρισμένα’  μέσω ενός αυξανόμενου δανεισμού δημιουργώντας –για μία ακόμα φορά- το δραματικό αδιέξοδο της ελληνικής οικονομίας.

 

Ιστορική αναδρομή των ελληνικών χρεοκοπίων

 

Η πρώτη καταγεγραμμένη χρεοκοπία στην ελληνική ιστορία έγινε τον 4ο αιώνα π.χ., όταν 13 πόλεις-κράτη της Ελλάδας δανείστηκαν κεφάλαια από τον Ναό της Δήλου. Όμως, δέκα πόλεις-κράτη  δεν μπόρεσαν να αποπληρώσουν τα χρέη τους που σηματοδοτεί  την πρώτη στάση πληρωμών της παγκόσμιας ιστορίας  και ο Ναός είχε απώλεια το 80% επί του κεφαλαίου του . Δύο από τις δέκα πόλεις-κράτη, μάλιστα, δεν μπόρεσαν τελικά να αποπληρώσουν τα χρέη τους, ενώ οι υπόλοιπες οκτώ ζήτησαν επαναδιαπραγμάτευση χρέους.
 


Έκτοτε, η χώρα έχει χρεοκοπήσει τέσσερις φορές , ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο, "πρωταθλήτριες" στο... σπορ της χρεοκοπίας αναδεικνύονται η Βενεζουέλα και το Εκουαδόρ, με 10 χρεωκοπίες η κάθε χώρα.  

Η Ελλάδα  στη διάρκεια της σύγχρονης ιστορία της (από το 1821 και μετά) έχει κηρύξει χρεοκοπία  το 1827, το 1843, το 1893 και το 1932 με αποτέλεσμα το συνολικό χρονικό διάστημα που είναι σε κατάσταση χρεωκοπίας να ανέρχεται σε ενενήντα χρόνια ή περίπου στο ήμισυ της συνολικής περιόδου κατά την οποία η χώρα είναι ανεξάρτητη.

 

Η πρώτη πτώχευση

 


Ο πόλεμος για την ανεξαρτησία της Ελλάδας ξεκίνησε το 1821 με απώτερο σκοπό τον τερματισμό της οθωμανικής κυριαρχίας. 

Το 1824 δόθηκε από το Χρηματιστήριο του Λονδίνου δάνειο ύψους 472.000 χιλιάδων στερλινών, ενώ το 1825 χορηγήθηκε επιπλέον δάνειο ύψους 1,1 εκατ. στερλινών για την συνέχιση του αγώνα –τα οποία ονομάστηκαν δάνεια της ανεξαρτησίας. 

Όμως, η Ελλάδα δεν λαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος των ποσών με αποτέλεσμα το 1827 ο Ι. Καποδίστριας να απευθύνει έκκληση στις μεγάλες δυνάμεις για νέο δάνειο χωρίς την ανταπόκριση τους με επακόλουθο την  πρώτη ουσιαστική πτώχευση με την αδυναμία καταβολής των τοκοχρεολυσίων των δύο πρώτων δανείων.

 

Η πτώχευση του 1843

 

Το 1832 χορηγήθηκε δάνειο ύψους 60 εκατ. δραχμών στην Ελλάδα από την Γαλλία, την  Ρωσία και την Βρετανία για να βοηθηθεί η Ελλάδα να αναπτύξει την οικονομία της μέσω αναπτυξιακών έργων. 


Όμως, τα κεφάλαια κατά το μεγαλύτερο μέρος τους κατασπαταλήθηκαν για τη διατήρηση του ελληνικού στρατού και σε έξοδα του Βαυαρού πρίγκιπα Όθωνα, ο οποίος μετέπειτα έγινε βασιλιάς της Ελλάδας. 


Η χώρα βρέθηκε σε κατάσταση να μην μπορεί να αποπληρώσει το δημόσιο χρέος της ενώ οι ξένες δυνάμεις αρνήθηκαν να καταβάλουν την τρίτη δόση του δανείου του 1832. Ο ΄Οθωνας αναγκάστηκε να κηρύξει επίσημη πτώχευση (1843) ζητώντας νέες πιστώσεις  ενώ συγχρόνως επιβάλει περικοπές μισθών για την μείωση των τακτικών δαπανών. Η διάσκεψη που συνήλθε στο Λονδίνο έθεσε αυστηρούς όρους για την καταβολή των ελληνικών οφειλών.

 

Τρικούπης "Δυστυχώς επτωχεύσαμεν" (1893)

Για άλλη μία φορά η Ελλάδα βρίσκεται σε αδυναμία αποπληρωμής του δημοσίου χρέους, ενώ είχε προχωρήσει σε διακανονισμό των χρεών της το 1878. Στις 10 Δεκεμβρίου του 1893 ακούγεται η φράση "Δυστυχώς επτωχεύσαμεν" που πιστώνεται στον πρωθυπουργό της Ελλάδας Χαρίλαο Τρικούπη. 


Η κυβέρνησή του εξαιτίας της αδυναμίας αποπληρωμής των δανείων που είχε λάβει η χώρα από το εξωτερικό  κήρυξε πτώχευση. 

Το 1898 οι περαιτέρω πιέσεις που αυξήθηκαν από τις πιστώτριες χώρες είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της Διεθνούς Επιτροπής για τη Διαχείριση του Ελληνικού Χρέους. Η Επιτροπή διαχειριζόταν την οικονομική πολιτική της χώρας και μία από τις αρμοδιότητες της αποτελούσε η είσπραξη φόρων. 

Η τρίτη αυτή πτώχευση της Ελλάδας σήμανε τον κλονισμό της δραχμής και τον ολοκληρωτικό μαρασμό της ελληνικής οικονομίας.

 

Το διεθνές κραχ του 1929 και η επίδραση στην Ελλάδα

 

Το 1929 αποτελεί έτος ορόσημο αφού ξεσπάει η παγκόσμια οικονομική ύφεση  ύστερα από το κραχ του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης στις 29 Οκτωβρίου του 1929  με την  συγκεκριμένη ημέρα να  αναφέρεται ως ΄Μαύρη Τρίτη΄, ενώ η ύφεση του 1929 ως ΄The Great Depression΄.
 


Η διεθνής οικονομία εισέρχεται σε μία κατάσταση διεθνούς οικονομικής ύφεσης που διήρκησε από ένα μέχρι δέκα χρόνια σε διάφορες χώρες του κόσμου και έχει χαρακτηριστεί ως τη μεγαλύτερη οικονομική ύφεση της σύγχρονης ιστορίας. 


Η Ελληνική οικονομία είχε επέλθει σε περίοδο σταθεροποίησης την διετία 1926-1928 ύστερα από μία μακροχρόνια χρονική περίοδο συνεχούς υποτίμησης της δραχμής και το 1928 η ελληνική κυβέρνηση εντάσσει την δραχμή στον "κανόνα του χρυσού" – που αποτελούσε έναν μηχανισμό μετατροπής των νομισμάτων μέσω μιας ισοτιμίας σε σχέση με την τιμή του χρυσού- με σκοπό να προσελκύσει επενδύσεις ξένων κεφαλαίων.
 


Τον Σεπτέμβρη του 1931 όμως ως απόρροια της κρίσης  προκαλείται πανικός και "φυγαδεύονται" στο εξωτερικό 3,6 εκατ. δολάρια από ιδιώτες και επιχειρήσεις. Η κυβέρνηση αναζητεί εναγωνίως νέα δάνεια χωρίς επιτυχία, αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον  "κανόνα του χρυσού", υποτιμάται η δραχμή και τον Μάιο του 1932 κηρύσσετε παύση πληρωμών από την Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου, ως αποτέλεσμα της διόγκωσης του εξωτερικού χρέους , της διεθνούς οικονομικής κρίσης και της μείωσης των εξαγωγών.

 

Ομοιότητες και διαφορές

 

Κοινά στοιχεία όλων των χρεοκοπιών και της τωρινής κατάστασης που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία είναι το υψηλό δημόσιο χρέος και  ότι ο δανεισμός από το εξωτερικό λειτουργούσε και λειτουργεί ως μοντέλο ανάπτυξης της εγχώριας οικονομίας. Συγχρόνως, το spread δανεισμού ανέλθετε σε απαγορευτικά επίπεδα – σημάδι της (α)φερεγγυότητας της ελληνικής οικονομίας  - με επακόλουθο για την ελληνική κυβέρνηση  να καταφεύγει στους μηχανισμούς διάσωσης.
 


Όμως, στο παρελθόν υπήρχε η δυνατότητα της αύξησης της κυκλοφορίας χρήματος όποτε υπήρχε ένα κοινωνικό ή εθνικό πρόβλημα ή η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Κατόπιν αντλούνταν δάνεια για να αποτραβηχτεί το πληθωριστικό χρήμα από την κυκλοφορία και να εξασφαλισθεί ο ισοσκελισμένος προϋπολογισμός. Όμως με την ένταξη της Ελλάδος το 2001 στη ζώνη του Ευρώ δεν παρέχεται στα κράτη-μέλη ούτε η δυνατότητα αυτονομίας στην άσκηση νομισματικής πολιτικής και κατά συνέπεια στην αύξηση της κυκλοφορίας χρήματος  όπως ούτε και στην άσκηση της συναλλαγματικής πολιτικής.
 


Η Ελλάδα με στόχο την είσοδό της στην Ευρωζώνη κατάφερε να μειώσει τον πληθωρισμό και να  περιορίσει τα δημοσιονομικά ελλείμματα. 

Η Ελλάδα όμως δεν είχε το σθένος να προχωρήσει στις κατάλληλες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις με στόχο την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και την βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών της που αποτελούσε μονόδρομος ως μέλος-κράτος της Ευρωζώνης αλλά επήλθε σε τροχιά αυξήσεως των ελλειμμάτων και αντιμετώπισης του προβλήματος μέσω του δανεισμού. 

Η διεθνής κρίση έφερε την ύφεση στην Ελλάδα και τον πανικό στις αγορές αφού φανερώθηκε το εγχώριο δημοσιονομικό πρόβλημα, το οποίο γιγαντώθηκε εν μέσω εγχώριας ύφεσης.
 


Βέβαια, ακόμη και ένα σημαντικό κούρεμα του χρέους δεν πρόκειται να λύσει από μόνο του τα προβλήματα της Ελλάδας. 

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι όπου θα πρέπει να αντιληφθεί ότι η δυνατότητα αναδιάρθρωσης του χρέους  θα φέρει αποτέλεσμα μόνο αν συνδυαστεί με ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις σε όλο το ελληνικό οικοδόμημα  αλλιώς αργά ή γρήγορα θα έρθει αντιμέτωπη πάλι με κάποια μελλοντική κρίση, με κάποια μελλοντική χρεωκοπία ή με κάποια μελλοντική έξοδο από κάποια νομισματική ένωση κρατών.
 


Σύμφωνα με το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής ‘η χώρα διανύει ήδη τον έβδομο χρόνο ύφεσης, το ΑΕΠ έχει μειωθεί κατά περίπου 25%, το χρέος έχει εκτιναχθεί στο 175% του ΑΕΠ και η ανεργία είναι σε υψηλότατα επίπεδα. 

Την ίδια στιγμή, όπως τονίζεται, «οι επενδύσεις - που είναι άκρως απαραίτητες για την εγκαθίδρυση ενός νέου οικονομικού-παραγωγικού μοντέλου - έχουν μειωθεί σημαντικά, ενώ και η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια είναι ιδιαιτέρως προβληματική»’. 


 

Συγχρόνως, η ελληνική κυβέρνηση αναφέρεται για μία ακόμα μία φορά για το τέλος της λιτότητας και τον ερχομό της ανάπτυξης -όταν πρόκειται να μειωθεί το αφορολόγητο, να μειωθούν οι συντάξεις και όταν οι ελληνικές τράπεζες που ενώ αντιμετωπίζουν έντονο πρόβλημα ρευστότητας η ΕΚΤ διέθεσε για άλλη μία φορά εκατοντάδες δις. ευρώ στις ευρωπαϊκές τράπεζες –όχι όμως και στις ελληνικές - με μηδενικό επιτοκιακό κόστος. 

Συγχρόνως, τα Eurogroup περνούν όπως το τραίνο που έβλεπε τα άλλα τραίνα να περνούν...

…και ζήσανε οι άλλοι καλά και εμείς καλύτερα…


 


Πέτρος Βαρβιτσιώτης
 
Τραπεζικός, Mεταπτυχιακό Ειδίκευσης στην Οικονομική Ανάλυση-Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Τρίπολη
MSc in Business Analysis and Finance, University of Leicester, UK




Πηγή



ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ
Ορισμένα αναρτώμενα από το διαδίκτυο κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής), θεωρούμε ότι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Επίσης σημειώνεται ότι οι απόψεις του ιστολόγιου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου. Για τα άρθρα που δημοσιεύονται εδώ, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο το ιστολόγιο.
Ο διαχειριστής του ιστολόγιου δεν ευθύνεται για τα σχόλια και τους δεσμούς που περιλαμβάνει. Τονίζουμε ότι υφίσταται μετριασμός των σχολίων και παρακαλούμε πριν δημοσιεύσετε το σχόλιό σας, έχετε υπόψιν σας τα ακόλουθα:
● Κάθε γνώμη είναι σεβαστή, αρκεί να αποφεύγονται ύβρεις, ειρωνείες, ασυνάρτητος λόγος και προσβλητικοί χαρακτηρισμοί, πολύ περισσότερο σε προσωπικό επίπεδο, εναντίον των συνομιλητών ή και των συγγραφέων, με υποτιμητικές προσφωνήσεις, ύβρεις, υπονοούμενα, απειλές, ή χυδαιολογίες.
● Μην δημοσιεύετε άσχετα, με το θέμα, σχόλια.
● Ο κάθε σχολιαστής οφείλει να διατηρεί ένα μόνο όνομα ή ψευδώνυμο, το οποίο αποτελεί και την ταυτότητά του σε κάθε συζήτηση.
● Με βάση τα παραπάνω η διαχείριση διατηρεί το δικαίωμα μη δημοσίευσης σχολίων χωρίς καμία άλλη προειδοποίηση.
● Επιπλέον σας τονίζουμε ότι το ιστολόγιο λειτουργεί σε εθελοντική βάση και ως εκ τούτου τα σχόλια δημοσιεύονται το συντομότερο δυνατόν, μόλις αυτό καταστεί εφικτό.

1 σχόλιο:

  1. Ποτε δεν υπηρξε ελευθερη η Ελλάδα. προσπαθησε το 1821 αλλα σκλαβωμενοι ειμαστε μεχρι σημερα

    ΑπάντησηΔιαγραφή

ΠΕΣΤΕ ΜΑΣ ΤΗ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΜΗΝ ΜΕΝΕΤΕ ΣΙΩΠΗΛΌΙ